Kerstavond plannen: zo deel je de avond in (met voorbeeldschema's)

Een goede kerstavond is zelden een kwestie van meer doen. Het is eerder een kwestie van de juiste dingen in een prettige volgorde. Wie geen plan heeft, merkt het meestal rond negen uur: het eten is op, iedereen zit moe in de zetel en niemand weet wat nu. Een simpel schema voorkomt dat, zonder dat het stijf wordt.

In dit stuk gaat het niet om welke spelletjes je speelt (dat staat in onze lijst met [kerstspelletjes voor de hele familie](/blog/kerstavond-spelletjes-familie)), maar om hoe je de avond zelf opbouwt.

Het principe: begin rustig, bouw op, eindig zacht

Een avond heeft een energiecurve. Mensen komen binnen, zijn wat onrustig en moeten landen. Daarna komt het eten, dat verbindt. Daarna is er een piek: een spel, de cadeautjes, een lach. En tot slot zakt de energie weer. Als je die curve volgt in plaats van ertegenin te gaan, loopt de avond vanzelf.

Dat is onze eigen aanpak en geen wetenschap. Het klopt wel met wat veel gezinnen zelf ervaren.

Eerst: stel vijf vragen

Voor je een schema maakt, beantwoord je de volgende vragen:

1. Wie komt er? Kleine kinderen, tieners, grootouders?
2. Wanneer begint het? Een late namiddag of pas op de avond?
3. Wat moet er sowieso gebeuren? Eten, cadeautjes, een bezoek aan de nachtmis, een videobel met familie?
4. Wie doet wat? Kookt iemand, dekt iemand de tafel, ruimt iemand op?
5. Wanneer mogen de kinderen naar bed? Dat bepaalt vaak de rest.

Voorbeeldschema 1: gezin met jonge kinderen

Dit schema houdt rekening met kinderen die vroeg moe worden.

• Late namiddag: voorbereiden samen. Laat de kinderen helpen met tafel dekken, naamkaartjes maken of een afspeellijst kiezen. Zo hebben ze iets te doen en voelen ze zich betrokken.
• Vroege avond: eten. Houd het niet te lang. Een gourmet of een eenvoudige maaltijd waar kinderen kunnen meedoen werkt goed.
• Na het eten: een rustig spel. Iets waarbij iedereen aan tafel kan blijven zitten. Een raadspel of een voelkist, bijvoorbeeld.
• Dan de cadeautjes. Eén per keer, in een vooraf afgesproken volgorde. Meer ideeën voor het geduld vind je in ons stuk over [kinderen en cadeautjes](/blog/kinderen-cadeautjes-geduld-spel).
• Daarna: kalm eindigen. Een verhaal, een film of gewoon samen zitten. Bed op de afgesproken tijd.

Voorbeeldschema 2: volwassenen en tieners

Hier mag het later en langer.

• Aankomst en aperitief. Geef mensen tijd om binnen te komen en te praten. Een hapje en een drankje, zachte muziek.
• Diner. Rustig en zonder haast. Een gourmetavond duurt van nature lang.
• Tussendoor iets lichts. Een quiz of "Ik ga op reis en ik neem mee..." als het gesprek begint te zakken.
• Cadeautjes. Eventueel met lootjes of als spel, zodat het niet in vijf minuten voorbij is.
• Dessert en koffie. Het zachte einde van het spel.
• Laat de avond uitlopen. Een film, een kaartspel of gewoon praten.

Voorbeeldschema 3: gemengde groep van jong en oud

Dit is het moeilijkste schema, want iedereen heeft andere behoeften. Een mogelijke aanpak:

1. Begin met een gezamenlijk moment: iedereen helpt iets klaar te zetten.
2. Eet samen, met een aparte kindertafel in dezelfde ruimte als dat past.
3. Doe één spel waar iedereen aan mee kan doen, en laat anderen vrij om niet mee te doen.
4. Pak de cadeautjes uit met een duidelijke volgorde.
5. Laat jonge kinderen vroeg naar bed gaan, en de rest nog wat blijven zitten.

Wat doe je met het uitpakken?

Het uitpakmoment is voor veel gezinnen het hoogtepunt. Plan het bewust:

• Niet op het einde als iedereen moe is. Kinderen die al lang opgewonden zijn, kunnen minder goed wachten.
• Niet te vroeg, voor het eten. Dan is de rest van de avond een anticlimax.
• Meestal na het eten en een kort spel. Als de energie nog goed is, maar het eten gezakt is.

Sommige gezinnen pakken niet alles op kerstavond uit, maar bewaren de cadeautjes van de ouders voor de volgende ochtend. Dat kan helpen om de avond kalmer te houden.

Wie doet wat? Verdeel de taken vooraf

Het schema werkt enkel als niet één persoon alles doet. Spreek vooraf af:

• Wie kookt of bereidt voor?
• Wie dekt de tafel?
• Wie zorgt voor drank?
• Wie ruimt tussendoor op?
• Wie houdt de tijd in de gaten?

Een eenvoudig lijstje op de koelkast voorkomt dat de gastvrouw of gastheer de hele avond in de keuken staat.

En als het niet gaat zoals gepland?

Het gebeurt: het eten duurt langer, een kind huilt, een gast is te laat. Heb een plan B:

• Een kort spel in reserve. Eén dat je zonder voorbereiding kan uitleggen. Zie onze lijst met [kerstspelletjes zonder voorbereiding](/blog/kerstspelletjes-zonder-voorbereiding).
• Een flexibel moment. Laat een uur open in het schema om op te vangen wat uitloopt.
• Een einde dat je zelf mag bepalen. Een avond hoeft niet tot middernacht te duren om geslaagd te zijn.

Een voorbeeld om te kopiëren

Hier is een eenvoudig schema in uren, om te knippen en te plakken in je eigen versie:

• 17.30 gasten komen binnen, aperitief
• 18.30 eten
• 20.00 een kort spel aan tafel
• 20.30 cadeautjes
• 21.30 dessert en koffie
• 22.00 samen iets rustigs: film, verhaal of praten

Pas de uren aan naar jouw gezin. Het gaat om de volgorde, niet om de klok.

Dit kan helpen

Voor het moment tussen eten en cadeautjes heeft [[BRAND]] een gratis starterpakket van Raad het Cadeau met enkele inpakstijlen, raadseltags en spelregels, zodat het uitpakken zelf het spel wordt. Je vindt het op [link naar het starterpakket]. <!-- CONFIRM: starterpakket bestaat en inhoud klopt -->

Een goede kerstavond hoeft niet vol te zitten. Een paar vaste punten, een beetje ruimte en mensen die zin hebben om samen te zijn: dat is het schema.